Soğuk Savaş'ın en gergin dönemlerinden biri olan 22 Eylül 1979 tarihinde, ABD'ye ait Vela 6911 numaralı erken uyarı uydusu, Hint Okyanusu'nun güneyinde, Güney Afrika ile Antarktika arasındaki sakin bir bölgede sıra dışı bir olay kaydetti. Uydu, nükleer silâh patlamalarının karakteristik imzası olan ani ve çift yönlü şiddetli bir ışık parlaması tespit etmişti. Bu keşif, Washington'daki yetkililer arasında derhal alarm zillerinin çalmasına neden oldu çünkü o döneme kadar uluslararası anlaşmalarla yasaklanmış olan gizli bir nükleer denemenin habercisi olabilirdi. Ancak olay yerinde hiçbir radyoaktif serpinti veya sismik sarsıntı tespit edilememesi, bu flaşın kaynağı konusunda onlarca yıldır sürecek küresel bir tartışmanın fitilini ateşledi.
Vela uyduları aslen, 1963 tarihli Nükleer Deneme Yasaklama Antlaşması'nı ihlal eden gizli nükleer patlamaları uzaydan tespit etmek amacıyla tasarlanmıştı. Sistem, çift flaş yöntemiyle çalışıyordu: Önce nükleer patlamanın yarattığı ilk yoğun ışık topu, ardından da ateş topunun genişlemesiyle oluşan ikinci ve daha uzun süreli bir parlama kaydediliyordu. 22 Eylül'deki olayda Vela uydusu tam olarak bu kusursuz imzayı yakalamıştı. Fakat dönemin ABD Başkanı Jimmy Carter yönetimi, bu verilerin arkasındaki gerçeği aydınlatmakta büyük güçlük çekti. Bölgede devriye gezen Amerikan ve müttefik uçakları herhangi bir radyoaktif iz bulamazken, Avustralya'daki hidrofon istasyonları o bölgede küçük bir patlamaya işaret edebilecek su altı ses dalgaları yakaladığını öne sürdü.
Carl Sagan Seti: Kozmos & Tanrının Kapısını Çalan Bilim (2 Kitap)
"Evrenin neresindeyiz ve nereye gidiyoruz?" Çağımızın en büyük astrofizik başyapıtı Kozmos ve bilimin sınırlarını sorgulayan 2'li özel koleksiyon seti.
Bu gizemli olayın arkasında kimin olduğu sorusu, dönemin siyasi dengelerini altüst edecek iddiaları beraberinde getirdi. En güçlü teori, nükleer kapasiteye sahip olduğu bilinen ancak bunu resmi olarak hiç doğrulamayan Apartheid rejimi yönetimindeki Güney Afrika'nın, dönemin uluslararası ambargolarına rağmen İsrail ile ortaklaşa gizli bir nükleer test gerçekleştirdiği yönündeydi. Bazı analistler ise bu parlamanın nükleer bir testten ziyade, yörüngede seyahat eden küçük bir göktaşının (mikrometeoroid) uydunun sensörlerine çarparak optik bir yanılsama yaratmasından kaynaklandığını savundu. Ancak bağımsız bilim insanlarından oluşan kurullar, uydunun sensörlerinin hata payının son derece düşük olduğunu belirterek gizli bir patlama ihtimalini her zaman masada tuttu.
Uzay teknolojilerinin ve erken uyarı sistemlerinin günümüzdeki gelişmiş seviyesi göz önüne alındığında, Vela Olayı hâlâ istihbarat ve uzay bilimleri tarihindeki en büyük anomalilerden biri olarak duruyor. O dönemde toplanan verilerin sınırlılığı ve dönemin jeopolitik çıkarları, gerçeğin tam olarak ortaya çıkarılmasını engelledi. Bugün bile astrofizikçiler ve nükleer silah uzmanları, 1979'un o Eylül sabahında Hint Okyanusu'nda gökyüzünü aydınlatan şeyin ne olduğunu tartışıفاق, uzay tabanlı gözlem sistemlerinin güvenilirliği ve sınırları üzerine dersler çıkarmaya devam ediyorlar.
