Bugün, uzay tarihinin en büyüleyici ve bilimsel açıdan dönüştürücü günlerinden birinin yıl dönümünü kutluyoruz. 10 Eylül 2011 tarihinde NASA, Ay'ın yüzeyinin altında yatan gizemleri çözmek üzere GRAIL (Gravity Recovery and Internal Laboratory) misyonunu gökyüzüyle buluşturdu. Delta II roketiyle uzaya fırlatılan bu ikiz uzay araçları, insanlığın Dünya'ya en yakın gök cismine bakış açısını kökten değiştirecek bir yolculuğa çıktı. Aslında ilk bakışta pürüzsüz ve sakin görünen Ay, aslında yerçekimi açısından son derece düzensiz ve karmaşık bir yapıya sahipti. Bilim insanları uzun yıllardır Ay'ın bu 'pürüzlü' yerçekiminin nedenlerini ve iç dinamiklerini merak ediyorlardı ve GRAIL tam da bu büyük bilinmezi aydınlatmak için tasarlandı.
GRAIL misyonunun temel çalışma prensibi, uzay tarihine geçecek kadar zarif ve akıllıca bir mühendislik harikasıydı. Ebbe ve Flow adını alan iki özdeş uzay aracı, Ay'ın etrafındaki yörüngede birbirlerini aynı hızda takip ettiler. Ay'ın yerçekimi alanındaki en ufak bir değişim -örneğin altında yoğun kütle birikintileri olan mascons (mass concentrations) bölgeleri- öncü uzay aracını arkadakinden çok az da olsa uzaklaştırıyor veya yakınlaştırıyordu. İki araç arasındaki bu mikroskobik mesafe değişimleri, son derece hassas mikrodalga sinyalleriyle ölçüldü. Bu sayede araştırmacılar, Ay'ın yerçekimi haritasını bugüne kadar elde edilmiş en yüksek çözünürlükle, adeta bir röntgen filmi gibi gözler önüne sermeyi başardılar.
Carl Sagan Seti: Kozmos & Tanrının Kapısını Çalan Bilim (2 Kitap)
"Evrenin neresindeyiz ve nereye gidiyoruz?" Çağımızın en büyük astrofizik başyapıtı Kozmos ve bilimin sınırlarını sorgulayan 2'li özel koleksiyon seti.
Elde edilen bu devasa veri yığını, Ay'ın sadece bir taş yığını olmadığını, aksine milyarlarca yıllık şiddetli bir kozmik tarihin izlerini taşıyan dinamik bir dünya olduğunu kanıtladı. GRAIL haritaları, Ay kabuğunun Dünya'daki benzerlerinden çok daha şaşırtıcı bir şekilde paramparça olduğunu ve milyardarlarca yıl önce maruz kaldığı devasa asteroit çarpışmalarının izlerini derinliklerinde sakladığını gösterdi. Ayrıca, Ay'ın iç yapısının katmanları, manto hareketleri ve volkanik geçmişi hakkında bugüne kadar sadece teorik düzeyde kalan birçok hipotez, bu misyon sayesinde somut kanıtlara kavuştu.
UzayVe ekibi olarak bu tür öncü misyonların sadece Ay'ı anlamamızı sağlamakla kalmadığını, aynı zamanda Güneş Sistemi'ndeki diğer kayalık gezegenlerin (Mars, Venüs ve Merkür) oluşum süreçlerine de ışık tuttuğunu çok iyi biliyoruz. GRAIL projesinin başarıyla tamamlanması, gelecekteki insanlı Ay üsleri ve derin uzay kolonizasyon faaliyetleri için de kritik bir zemin hazırladı. Çünkü Ay'a güvenli inişler yapabilmek ve gelecekteki robotik veya insanlı görevlerin rotalarını çizebilmek için oradaki yerçekimi dalgalanmalarını milimetrik olarak bilmek hayati önem taşıyor. 2011'de fırlatılan o küçük ikiz sondalar, bugün hâlâ insanlığın kozmosu keşfetme arzusunun en parlak simgelerinden biri olarak parlamaya devam ediyor.
